آزمایشگاه دانشکده علوم کشاورزی

4

مقدمه:

کلانشیم:

 ازسلولهای کلانشیم تشکیل شده که این سلولها ممکن است پارانشیم مانند باشند. ولی سلولهای کلانشیم تخصص یافته و طویل‌ترند. دارای دیواره اولیه هستند که ضخامت آن یکنواخت نبوده و در بعضی قسمتها خصوصا در گوشه‌ها ضخیم‌تر است. سلولها زنده‌اند و ممکن است دارای کلروپلاست باشند. بافت کلانشیم بافت مقاوم اندامهای در حال رشد است. اندامهایی که در حال طویل شدن هستند.

کلانشیم بافت مقاوم گیاهان دو ‌لپه‌ای است و در تک‌ لپه‌ای‌ها دیده نمی‌شود. بافت مقاوم تک لپه‌ایها اسکلرانشیم است و در ریشه کلانشیم دیده نمی‌شود. بافت کلانشیم در ساقه‌ها و دمبرگها و در برگها در رگبرگهای درشت آن دیده می‌شود. انواع بافت کلانشیم با توجه به شکل سلول و ضخامت دیواره شامل کلانشیم حلقوی ، تیغه ای ، گوشه دار و حفره ای است. (1)

اسکلرانشیم:

 مانند کلانشیم بافت مقاوم گیاه است ولی برخلاف کلانشیم هم دیواره اولیه دارد و هم دیواره ثانویه و در اکثر مواقع دیواره چوبی شده دیواره‌ها خاصیت الاستیکی دارند. یعنی در صورت وجود فشار یا کشش دیواره تغییر شکل می‌دهد و زمانی که فشار برطرف شد به شکل اولیه بر می‌گردد. بافت اسکلرانشیم بافت مقاوم اندامهای بالغ است. اندامهایی که رشد طولی آنها پایان یافته اسکلرانشیم جایگزین کلانشیم می‌شود. دو نوع بافت اسکلرانشیم وجود دارد که شامل اسکلرانشیم هادی ، اسکلرانشیم مکانیکی است که خود به دو نوع اسکلرید و فیبر تقسیم می‌شود. (1)

اسکرئید نیز انواعی دارد وآن عبارتست از : آسترواسکلروئید، ماکرو اسکلرئید ، تریکو اسکلرئید ، استئرا اسکلرئید

در کلانشیم جنس دیواره پکتوسلولزی است و در هنگام بلوغ سلول های آن زنده هستند،اما در اسکلرانشیم جنس دیواره لیگنوسلولزی است و سلول های آن مرده هستند.

در این جلسه به مشاهده کلانشیم حلقوی در دمبرگ کرفس ، کلانشیم گوشه دار در ساقه نعناع ،

 استرو اسکلرئید در درمبرگ نیلوفر آبی ، ماکرواسکلرئید در پوسته دانه لوبیا و براکی اسکروئید در میوه گلابی می پردازیم .

¥مواد و وسایل:

1-      ميکروسکوپ نوری

2-      لام

3-      لامل

4-      پنس

5-      تيغ

6-      قطره چکان

7-      آب مقطر

8-      آب ژاول

9-      کارمن

10- استيک اسيد

11- آبی متیلن(بلو متیلن)

12- گلابی

13- دانه لوبیا

14- دمبرگ کرفس

15- ساقه نعناع

16- دمبرگ  نیلوفر آبی

17- شیشه ساعتی

¤ روش کار

به طور کلی شامل مشاهده کلانشیم حلقوی در دمبرگ کرفس ، کلانشیم گوشه دار در ساقه نعناع ، استرو اسکلرئید در درمبرگ نیلوفر آبی ، ماکرواسکلرئید در پوسته دانه لوبیا و براکی اسکروئید در میوه گلابی  می باشد.

قسمت اول : تهیه نمونه و مشاهده دمبرگ  نیلوفر آبی

 به منظور تهبه برش از دمبرگ نیلوفر آبی از دوقطعه کائوچو (یونولیت) استفاده می نمائیم. ابتدا  در درون کائوچو ها را با تیغ  شکافی ایجاد می نمائیم تا هنگامی که دمبرگ بین این دو قطعه قرار گرفت تحت فشار از بین نرود . حال به منظور صاف شدن سطح برای نمونه برداری بوسیله تیغ سطح را برش زده و صاف می کنیم. با استفاده از تیغ از مقطع عرضی گیاه برش تهیه

می نمائیم. سعی می کنیم حدو 4 تا 5 برش تهیه نمائیم.  طبق نمودار برش ها این مسیر را طی میکنند: آب مقطر،آب ژاول

به مدت 10 تا 15 دقیقه ، آب مقطر ، اسید رقیق فقط به مدت 60 ثانیه ، آب مقطر ، آبی متیلن به مدت 30 تا 60 ثانیه  ،

 آب مقطر  وبه مشاهده نمونه می پردازیم . به منظور تهیه نمونه ابتدا برش ها را با پنس برداشته روی لام قرار می دهیم و در حالی که لام در دست چپ قرار دارد لامل را با دست راست روی آن قرار می دهیم.(بهتر از قبل از لامل گذاری یک قطره آب مقطر به نمونه اضافه گردد.)  در این نمونه که به منظور مشاهده استرو اسکلرئید انجام می گیرد حفره های هوا را می بینیم

به اضافه قسمت های ستاره ای شکل و سلولها و دیواره سلولی آنها. 

قسمت دوم  : تهیه نمونه و مشاهده گلابی

 به منظور تهیه نمونه از گلابی ابتدا با استفاده از تیغ از قسمت گوشتی گلابی لایه هایی نازک بر میداریم . سعی می کنیم از این میوه نیز 5 تا 6 برش تهیه نمائیم. برش ها بر طبق نمودار صفحه 4 باید  این مراحل را طی کنند: آب مقطر،آب ژاول به مدت 10 تا 15 دقیقه ، آب مقطر ، اسید رقیق به مدت 60 ثانیه ، آب مقطر ، آبی متیلن به مدت 30 تا 60 ثانیه  ، آب مقطر  وبه مشاهده نمونه می پردازیم . به منظور نمونه گیری از این برش نیز از پنس ، لام و لامل همانند مرحله قبل استفاده میشود. 

پس از تهیه نمونه به منظور مشاهده هرچه صحیح تر به تنظیم میکروسکوپ پرداخته وبا در دست داشتن پیچ میکرو تصویری دقیق و واضح را به دست می آوریم .  در این مشاهده که به منظور آشنایی با براکی اسکلرئید بوده ممکن است سلول ها به صورت دایره ای یا چهار ضلعی مشاهده گردد که در مشاهده ای که ما انجام دادیم این سلول به شکل دایره ای رویت شد. 

قسمت سوم  : تهیه نمونه و مشاهده پوسته دانه لویبا

به منظور تهیه نمونه از پوسته دانه لوبیا ابتدا بوسیله تیغ قسمتی از پوسته را جدا کرده وسپس از قسمت باقی مانده می توان نمونه هایی به دست آورد. از این نمونه نیز 5 تا 6 برش تهیه می نمائیم . این برش نیز همانند دو برش قبلی بایدی مسیری طبق نمودار صفحه 4 طی کنند: آب مقطر،آب ژاول به مدت 10 تا 15 دقیقه ، آب مقطر ، اسید رقیق به مدت 60 ثانیه ،

 آب مقطر ، آبی متیلن به مدت 30 تا 60 ثانیه  ، آب مقطر  وبه مشاهده نمونه می پردازیم . به منظور نمونه گیری از این برش بوسیله پنس برش را روی لام گذاشته و در حالی که لام در دست چپ قرار دارد لامل را روی آن قرار میدهیم. بهتر است قبل از مشاهده قطره ای آب به نمونه بیافزییم. این مشاهده که به منظور رویت ماکرو اسکلرئید انجام میگیرد ما میتوانیم سلول هایی نرده ای شکل به اضافه حفره های هوای وسط آنها را مشاهده کنیم.

قسمت چهارم  : تهیه نمونه و مشاهده ساقه نعناع

به منظور تهبه نمونه از ساقه نعناع نیز از دو قطعه کائوچو (یونولیت) استفاده می نمائیم. برای آنکه ساقه نعناع بین دو قطعه کائوچو آسیب نبیند ابتدا بوسیله تیغ برشی در هریک از قطعات ایجاد مینمائیم وسپس ساقه نعناع را  بین دو قطعه کائوچو قرار میدهیم . اکنون به منظور صاف شدن سطح نمونه بوسیله تیغ برشی زده و سطح را صاف می نمائیم و پس از آن بوسیله تیغ از مقطع عرضی ساقه برش هایی (5 تا 6 برش ) تهیه می نمائیم. ای برش ها نیز باید طبق نمودار صفحه 4 این مسیر ها را طی کنند:   آب مقطر،آب ژاول به مدت 10 تا 15 دقیقه ، آب مقطر ، اسید رقیق فقط به مدت 60 ثانیه ، آب مقطر ، کارمن به مدت 10 تا 15 دقیقه ، آب مقطر  وبه مشاهده نمونه می پردازیم . به منظور تهیه نمونه ابتدا برش ها را با پنس برداشته روی لام قرار می دهیم و در حالی که لام  در دست چپ قرار دارد ، لامل را با دست راست روی آن قرار می دهیم و بهتر است قبل از قرار دادن لامل قطره ای آب مقطر به آن اضافه مینمائیم. این نمونه به منظور مشاهده کلانشیم گوشه دار صورت می گیرد. و به صورت سلولهایی چهار وجهی که کناره های آن ضخیم تر است و در قسمت همین کناره ها پارنشیم وجود دارد رویت میگردد.

قسمت پنجم  : تهیه نمونه و مشاهده دمبرگ کرفس

به منظور تهیه نمونه از دمبرگ کرفس ، نیز از کائوچو (یونولیت) استفاده می نمائیم و مانند نمونه گیره های قبلی با تیغ ابتدا شکافی در کائوچو ها به منظور جلوگیری از تخریب بافت ها  ایجاد نموده  و دمبرگ را بین آنها قرار داده با تیغ سطح را صاف کرده و از مقطع عرضی دمبرگ برش بر می داریم. سعی می کنیم 5 تا 6 برش تهیه نمائیم. برش ها طبق نمودار صفحه4 این مسیر را طی میکنند: آب مقطر،آب ژاول به مدت 10 تا 15 دقیقه ، آب مقطر ، اسید رقیق فقط به مدت 60 ثانیه ، آب مقطر ، کارمن به مدت 10 تا 15 دقیقه ، آب مقطر  وبه مشاهده نمونه می پردازیم . به منظور تهیه نمونه ابتدا برش ها را با پنس برداشته روی لام قرار می دهیم و در حالی که لام  در دست چپ قرار دارد ، لامل را با دست راست روی آن قرار می دهیم و بهتر است قبل از قرار دادن لامل قطره ای آب مقطر به آن اضافه مینمائیم. این نمونه به منظور مشاهده کلانشیم حلقوی صورت می گیرد. و به صورت سوله ایی تقریباً منظم و به شکل 6 ضلعی که وسط آن خالی است مشاهده میگردد.